@Samokontrola

Iluzja samokontroli

Iluzja  posiadania kontroli wyraża się tendencja do przeceniania stopnia swojego sprawstwa w przypadku gdy w istocie jest on znikomy. Bardzo dobrym przykładem może być tutaj badanie „Loteria” które uwypukla zjawisko złudzenia sprawowania kontroli.

W eksperymencie zadaniem badanych osób było kupienie losu na loterię. Grupa pierwsza dostała możliwość wyboru losu, natomiast grupa druga nie dostała takiej możliwości, losy w tej grupie badanym przydzielał eksperymentator. W dalszej części badania wszyscy uczestnicy mieli możliwość odsprzedania losu eksperymentatorowi. Grupa która sama wybierała swój los zażądał czterokrotnie większą sumę, aniżeli grupa 2 która dostała los, bez możliwości wyboru. W efekcie czego grupa pierwsza miała złudzenia posiadania kontroli, jakoby ich los miał większe szanse wygrania niż jakikolwiek inny los. Natomiast o wygranej decyduje czysty przypadek więc nie miało znaczenia czy los został wybrany samodzielnie czy też wybrany poprzez eksperymentatora (Langer E.J., Blank A., Chorotitz B., 1978 za: Wieczorkowska, 2001).

Można stąd wnosić iż, nasz sposób patrzenia na samego siebie istotnie wpływa na wszelkie procesy poznawcze. Z tego względu wielu  ludzi patrzy działa na zasadzie iluzji kontroli, gdy tak naprawdę iluzja ma to do siebie, że tylko się nam tak wydaje, iż jesteśmy sprawcami naszej kontroli. Subiektywne odczucia zależą od prawdopodobieństwa obiektywnego, dosyć częstym zaobserwowanym zjawiskiem jest tendencja do kierowania się własnymi emocjami.

Doskonałym przykładem z realnego życia jest gra w Lotto, która ma miliony swoich fanów, którzy myśląc o swoich skreślonych liczbach przeceniają swoje szanse na wygraną, wówczas gdy tak naprawdę prawdopodobieństwo to jest minimalne. Można stąd wnosić ludzkie tendencje skłaniają się ku niedocenianiu niskiegoprawdopodobieństwa, natomiast przecenianiu wysokiego opierając się na subiektywnych odczuciach.

Kofta, M. (1979). Samokontrola a emocje. Warszawa: Wydawnictwo PWN.

Nasze emocje

Emocje mają wpływ na nasze życie każdego dnia, nawet jeśli o nich myślimy. Są  niezmiernie ważnymi narzędziami. Możemy je kontrolować świadomie lub „działać na pilocie automatycznym”. Wówczas są one poza naszą kontrolą. Umiejętność kontroli własnych emocji jest ważna, natomiast niemożnością jest samokontrola wszystkiego czego doświadczamy. Samokontrola jest procesem „ograniczania się” w sferze emocji, impulsów, zachowań. W życiu codziennym, doświadczamy mnóstwo sytuacji, gdzie staramy się kontrolować własne zachowanie, jak i emocje.

Kontrola własnych emocji w codziennych sytuacjach, pociąga za sobą koszty psychofizjologiczne, „zabiera energię umysłową”. Można śmiało powiedzieć, iż samokontrola jest zasobem ograniczonym, zatem rezerwuar samokontroli nie jest niewyczerpany. Zatem sprawowanie kontroli bywa bardzo absorbujące, pochłania nasze zasoby, dlatego też  samokontrola może ulec wyczerpaniu, nawet w sytuacji zupełnie niepowiązanej z poprzednią.

Samokontrola jest to zachowanie inicjowane przez jednostkę w celu zredukowania postrzeganej przez nią rozbieżności między: standardem osobistym a własną emocją lub formą zachowania (Kofta M., 1979). Samokontrola jest umiejętnością, którą można rozwijać oraz ćwiczyć, jednakże nie jest ona zasobem, z którego możemy korzystać do woli. Są pewne ograniczenia rezerwuaru samokontroli. Mianowicie „koszyk naszych możliwości” nie jest tak wielki ,jak mógłby się wydawać.

Ekman P., Davidson R. (1998). Natura Emocji. Gdańsk: GWP, 227- 241.

Kofta, M. (1979). Samokontrola a emocje. Warszawa: Wydawnictwo PWN.

self_control_signCzy nie byłoby wspaniale, gdyby można było kontrolować swoje zachowanie?

Prawda jest taka, iż nie mamy takich możliwości, aby sprawnie funkcjonować nie ponosząc przy tym żadnych kosztów. Doskonałym przykładem poznawczego wyczerpania może być egzamin maturalny, każdy z nas go pisał i doskonale wie, że jest to bardzo stresujące przeżycie. Egzamin maturalny wymagał od nas poświęcenia wszelkich zasobów uwagowych, kontroli, natomiast po egzaminie było nam trudno dojść chociażby do autobusu. Wynika z tego ,że skupienie naszych zasobów naszej kontroli na jednym zadaniu prowadzi do wyczerpania, co skutkuje poniesieniem kosztów. Można stąd wnosić , iż mechanizmy samokontroli nie są nie skończone, wykorzystanie siły woli w jednym zadaniu zmniejsza zasoby możliwe do wykorzystania przy zadaniu innego rodzaju.

Odwołując się badań psychologicznych należy wspomnieć o badaniu Baumeistera, gdzie autor badania porównuje samokontrolę do mięśni.  W eksperymencie zadaniem studentów było jak najdłuższe utrzymywanie w zaciśniętej dłoni przyrządu do ćwiczenia mięśni przedramienia. Następnie osoby badane zostały podzielone pod względem płci i losowo przypisywano do dwóch grup. Pierwsza miała za zadanie nagranie wystąpienia na temat nawiązywanych relacji, natomiast druga wystąpienia dotyczącego kompetencji w pracy zawodowej. Taki podział gwarantował, że mężczyźni opowiadający o pracy i kobiety opisujące swoje relacje będą prezentowali się w sposób typowy, zaś mężczyźni opisujący swoje relacje i kobiety opowiadające o pracy będą musieli świadomie kontrolować swój wizerunek. Po nagraniu wystąpienia wszystkie cztery grupy badanych miały za zadanie ponownie jak najdłużej utrzymać przyrząd w zaciśniętej dłoni (Baumeister, 2002).

Wyniki, okazały się bardzo interesujące po porównaniu długość uścisku przed i po prezentacji, okazało się, iż osoby prezentujące się w sposób niezgodny ze stereotypową rolą płciową utrzymywały zaciśniętą dłoń istotnie krócej od tych, których wystąpienie było zgodne z ich typowymi autoprezentacjami (Baumeister, 2002). Przyrównanie do mięsni wydaje się dość oczywiste, z tegoż względu, iż samokontrola jak i ćwiczenie mięsni polega na wydatkowaniu energii potrzebnej do wykonywania zadań.  Można stąd wnosić, iż jesteśmy w stanie pracować wytrwale i ciężko przez pewien określony czas, natomiast w miarę zmęczenia ów zasoby wyczerpują się. Zatem wyczerpywanie zasobów pociąga za sobą obniżenie sprawności wykonywania innych zadań.

Baumeister R. F., Bratslavsky E., Muraven M., Tice  D.M. (1998). Ego Depletion: Is the Active Self a Limited

Resource?. Journal of Personality and Social Psychology, Vol. 74, No. 5, 1252-1265.

Czy samokontrolę można ćwiczyć?

Samokontrola jest umiejętnością, którą można rozwijać oraz ćwiczyć, jednakże nie jest ona zasobem, z którego możemy korzystać do woli. Są pewne ograniczenia rezerwuaru samokontroli, mianowicie nie możemy korzystać z niej do woli. Umiejętność samokontroli jak i zdolność do kontrolowania swoich emocji jest u każdego człowieka sprawą indywidualną wynikającą z jego struktury osobowości. Każdy też ma nieco inną pojemność „rezerwuaru” samokontroli.

Zrozumienie kontroli wymaga, wglądu w czynniki wewnętrzne jak i zewnętrzne. Na to co dzieje się spontanicznie i automatycznie przejmowanie kontroli, bardzo często automatyka wkrada się do naszego funkcjonowania. Korzystanie z automatycznych form zachowania i myślenia, nie wymaga one od nas zaangażowania i przy tym ponosimy mniejsze koszty psychofizjologiczne oraz umysłowe. Automatyzmy mają to do siebie, iż działają w sposób nieświadomy. Natomiast samokontrola może przebiegać na poziomie świadomym. Czynności samokontroli jest więc taką formą zachowania się, której wystąpienie zmienia wystąpienie innej formy zachowania (Kofta, 1978). Wówczas, gdy przebiega ona na poziomie świadomym bardziej pochłania nasze zasoby. Wato nadmienić tutaj o paradoksalnych efektach samokontroli, czasem kontrola na wycofaniu danych myśli może prowadzić do ich hiperdostępności. Także kolejnym przykładem jest iluzja sprawowania kontroli, wiele jednostek ma poczucie iż doskonale potrafi kontrolować sytuacje, jednakże nie do końca to przekłada się na rzeczywisty stan. Możemy regulowanie emocji i znaczenia doświadczeń poprzez redukcję emocji i doświadczeń negatywnych i rekonstruowanie ich w pozytywne (Doliński, 2000).  Pomimo zawrotnych efektów kontroli jest pozytywny jej aspekt taki, iż jesteśmy w stanie ów samokontrolę regulować za pomocą wielu technik.

Doliński, D. (2000). Emocje, poznanie, zachowanie. W: J. Strelau (red.). Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 2. Gdańsk: GWP. s. 383-392.

Kofta M. (2001).  Poczucie kontroli, złudzenia na temat siebie, a adaptacja psychologiczna. W: Kofta M., Szustrowa  T., (red.). Złudzenia, które pozwalają żyć. Szkice ze społecznej psychologii osobowości. Warszawa: Wydawnictwo PWN, s. 199 – 221.

Doskonalenie samokontroli

W ramach uczestnictwa w warsztatach  gwarantujemy:

• Wykwalifikowaną kadrę

• Kompleksowy pakiet materiałów szkoleniowych

Narzędzia:

• Prezentacje multimedialne

• Analiza przypadków

• Indywidualne doradztwo

• Testy psychologiczne

• Dyskusje

Program:

Jeśli masz problem z kompulsywnym kupowaniem i chcesz się dowiedzieć jak temu przeciwdziałać.   popracować nad umiejętnością samokontroli zapraszamy na warsztaty z samokontroli.

Moduły:

1. Czym jest zakupoholizm. Czynniki powodujące występowanie zakupoholizmu. Jakie są objawy zakupoholizmu. Skutki kompulsywnego kupowania. Typy zakupoholików. Niewłaściwa regulacja kupowania. Jak przeciwdziałać zakupoholizmowi?

2. Istota samokontroli. Jak dochodzi do jej załamana. Komponenty wchodzące w skład samoregulacji: standardy, monitorowanie i siła.  Niedostateczna i niewłaściwa regulacja jako skutki niepowodzenia w wykonywaniu zadań.  Samodoskonalenie samokontroli.

Bibliografia:

Baumeister, R. F., Heatherton, T. F., Tice, D. M. (2000). Utrata kontroli: jak i dlaczego tracimy zdolność samoregulacji.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s